Wednesday, September 02, 2015

Хэн нотлох юм? буюу Монголын интернэт дэх цензур

Манайд хошин урлаг нэлээд алдартай, олон үзэгчтэй. Тэдний оролцоогүй кино, реклам гэж бараг байхгүй дээ. Өнгөрсөн өвөл ТВгээр гарсан X-TUTS (Икс-ТҮЦ) продакшны "Өвлийн инээмсэглэл" гээд дугаарт Аглуу, Бархүү нарын тоглосон "хэн нотлох юм, нотариатаар батлуулаад аваад ир" гэдэг үг их мода болов. Уншигч та эргэн санаад нэг инээд алдчихсан бол яг энэн шиг үйл явдал монголын онлайн ертөнцөд саяхан болсон талаар дуулгая:


2008 оны хямралаас хойш монголын эдийн засаг огцом эрчтэй сайжирсны үр нөлөө нь харилцаа холбооны салбарт мөн туссанаар үүрэн холбооны хэрэглэгчдийн тоо эрс нэмэгдэж хүн амын тооноос давав. Мөн УБ хотын орон сууцтай айл бүр интернэт, IPTV гурвалсан үйлчилгээ авч хавтгай зурагттай болж, бараг хүн бүр ухаалаг утастай болж амжив. Мэдээллийн технологийн хурд ч улам бүр түргэсэн хүмүүсийн амьдралын хэвшлийг эрс өөрчлөх нь хурдан боллоо. Жишээ нь, Facebook-д бүртгэлтэй монголын хэрэглэгчдийн тоо байна.

Гэвч 2013 оноос үеэс ам доллар ханш чангаран, ЭЗ хямарч эхлэснээр айл өрх, компаниуд хэмнэлтийн горимд шилжиж тансаг хэрэглээг танаж эхлэснээр бага зэрэг саарав бололтой.

2011 онд нэвтэрч эхлэсэн Юнивишн, Скаймедиа буюу IPTV-тэй гурвалсан үйлчилгээ нь 2 жилийн дотор айл өрхийн хэрэглээ болж чадсан ба ТВ үзэх уламжлалыг ч өөрчилсөн. Залхтал давтах реклам дундаас кино нэвтрүүлгүүд арай гэж цухуйхыг хүлээх биш рекламуудыг гүйлгээд алгасаад үзчихнэ. Видео сангаас сонгоод кино, контент түрээслэчихнэ. Өөрөөр хэлбэл хүссэн үедээ, хүссэн үзвэрээ үзэх шинэ хэлбэр.

Энэ IPTV дэвшилтэт технологийн дараачийн үе болох OTT (Over the Top) TV буюу интернэтээр ТВ дамжуулах технологийн шинэ үе 2012 оны үеэс хүчээ авч, дэлхий нийтийн хэрэглээ болж эхлэв. Тодруулбал, зөвхөн дажгүй хурдтай интернэттэй л байвал IPTV шиг нөхөж үзэх, видео сангаас үзвэр түрээслэх зэрэгтэй адил үйлчилгээг айл өрх, хувь хүмүүс авч ашиглана гэсэн үг. IPTV нь OTT-гээс ялгаатай нь айлд очиж буй интернэт урсгалаас тусдаа хаяглалттай сүлжээгээр дамжиж хүрдэг.

Бидний бүтээж, хөгжүүлж буй OnAir.mn нь энэхүү OTT TV үйлчилгээг монгол инженер хөгжүүлэгчид өөрсдөө системээ бүтээж, туршиж, нэвтрүүлэхээр чармайж буй нэг оролдлого юм. Мөн өмнөх IPTV системд байхгүй дутагдал болох mobile tv буюу гар утас, таблет дээр үзэх, мөн PC/Web дээрээс үзэх боломжийг нөхөхөөр хичээж байгаа.
Хамгийн гол нь контент бүтээгч болон тэдний үзэгч хэрэглэгч нарын хооронд үүсээд байгаа мэдээллийн технологиос хамаарсан орон зай, хүндрэлийг шийдэж, тэдгээрийг холбож өгдөг гүүр болох зорилготой.

Ингээд үндсэн систем дээр нэлээд удаан ажилласны дараа 2015 оны 2 сараас эхлэн туршилтын байдлаар нээн хэрэглэгчдэд хүрч эхлэв. 4 сарын эхнээс Юнивишны интернэт хэрэглэгчид OnAir.mn руу орж үзэж чадахгүй болсныг хэрэглэгчдийн гомдолоос олж мэдэв. Тэднийхээс ямар нэгэн албан шаардлага болон мэдэгдэл юу ч өгөлгүйгээр, Google Cloud дээр байрладаг манай веб сервер болон National Data Center, GemNet дээр байрладаг streaming server-ээс хэрэглэгч рүү явж буй урсгалыг bandwidth shaping хийжээ.
Бид 5 сарын үед APNIC -ээс өөрсдийн IP address хаяглалтаа авч MIX (Mongolian Internet Exchange) switch руу 10Gbps хурдаар өөрсдөө холбогдон серверүүдээ зөөн авч ирэв. Юнивишнээс удалгүй л өнөөх серверүүдийн маань шинэ IP хаягуудыг дахин блоклож орхив. Хэрэглэгчид бухимдсаар.
ХХЗХ, ШӨХТГ, Юнивишн гэсэн хамаарах газруудад албан тоот явуулан мэдэгдэв. Нааш цааш бөөн бичиг цаас одоо хүртэл явсаар л, Юнивишн яг үнэндээ Юнител булзсаар л. Яг өнөөх Аглуугийн хошин шог шиг "танайхыг хаасан гэсэн нотолгоо хаана байна, хэн нотлох юм? ХХЗХ, ШӨХТГ-гээр зуруулаад нотариатаар батлуулаад аваад ир", Хэхэ.

OnAir.mn уг нь дөнгөж эхлэж буй шинэхэн газар, цөөхөн хэрэглэгчтэй startup буюу гарааны жижигхэн л компани. Одоогоор нэг ч төгрөгний орлогогүй гээд л бод :)
Гэхдээ өөрсдийн интернэт хэрэглэгчдийнхээ эрх ашигт бүдүүлгээр халдан байж манай үйлчилгээний серверийг блоклон бидний хөдөлмөрийг "өндрөөр үнэлж" байгаад нь бас талархууштай ч юм шиг.

Зүйрлэвэл, интернэтийн үйлчилгээ үзүүлэгч компани нь шуудан хүргэлтийн газартай адил зарчимтай. Хэрэглэгч, айл өрхөд гэр албан хаягаар нь илгээмж, шууданг нь бүрэн бүтэн хурдан шуурхай хүргэж өгнө. Интернэт сүлжээгээр өгөгдөл дамжихдаа яг л ийм илгээмж шиг packet буюу хэнд очихоо хаягласан багцуудад хуваагдан дэлхий даяарх сүлжээний замчлагч (router) төхөөрөмжүүдээр дамждаг.
OnAir.mn -ыг Юнивишн блоклоно гэдэг нь илгээгч нь OnAir.mn-ээс гэж хаяглагдсан тухайн хэрэглэгч айл өрхөд очих бүх шууданг ялгагч хэсэг дээр хянаад устгаад байна гэсэн үг. Манайх шуудангаа Скаймедиа зэрэг бусад шуудан илгээгчээр дамжуулбал очих хүндээ хүрээд байдаг, Юнивишнээр өгөөд явуулбал замдаа устчихна, эсвэл ихэнхи нь саатаж байгаад хагас жилийн дараа л очино.

Энэ асуудал нь наанаа зах зээл дээр давамгайлагч компани өөрсдийн шинэхэн өрсөлдөгчөөс давуу байдлаа ашиглан зах зээлээ хамгаалж буй юм шиг харагдавч цаад учир нь өөр дүр зураг бууна.
Монгол улс ардчилал, хүний эрхийг дээдлэдэг нийгмийг бүтээх замыг сонгоод 25-26 жил боллоо. Хүн бүр хуулийн өмнө адил тэгш эрхтэй. Цаашлавал хүн бүр хуульд зөвшөөрөгдсөн арга замаар мэдээлэл, мэдээллийн үйлчилгээг сонгон хүртэх эрхтэй.
Гэвч хэрэглэгч Юнивишны интернэттэй бол ингэж чадахгүй!
Айл өрх, хэрэглэгчдэд хүрч буй дэд бүтэц нь тухайн интернэт үйлчилгээ үзүүлэгчийн өмч мөн боловч түүгээр дамжих мэдээллийн урсгалд хэрэглэгчийн эрх, шудрага өрсөлдөөний хэм хэмжээнээс давж цензур, шүүртүүр хийх нь ардчилсан нийгэмд байх үзэгдэл, эрүүл хандлага яавч биш.

Яг ийм асуудлаар Өмнөд Солонгост Samsung, KT-г шүүхдээд ялсан байдаг. Мөн Америкт net neutrality хууль дуулиан тарьж байгаа.

Саяхан Монгол улсын бүх DNS гарцыг ХХЗХ хяналтандаа авч, гадны public DNS хандалтыг хааж байхад цаад учир холбогдолыг мэдэх цөөн хэдэн IT мэргэжилтэнүүд дор бүрнээ дуугараад хэдэн нийтлэл бичсэн. Хэн ч ойлгоогүй, жижигхэн юм шиг тэр асуудлын цаана нь юу нуугдаж байсныг дараа нь үүсэн асуудлаар та бүхэн мэдэж байгаа. Adult, Amjilt.mn зэрэг сайтуудаас эхлээд юуг үзэж болох, юуг харахыг чинь цензурддэг болсон.
Саяхан мөн хулгайн контент байрлуулсан гэдэг шалтгаанаар оросын VK олон нийтийн веб хандалтыг хаасан.
Арга нь зорилгоо зөвтгөхгүй гэдэг дээ.

OnAir.mn амжилтанд хүрч болно, эсвэл чадахгүй дампуурч ч болно. Тэр чухал биш. Угаас гарааны бизнест цөөхөн хэдхэн нь л амжилтанд хүрдэг.
Хамгийн чухал нь монголын ардчилсан нийгэмд цэвэр шудрага хэм хэмжээ тогтоогүй, энэ хэвээр байгаа цагт бидний ирээдүй тун ойлгомжтой: Төв ази дахь африк.

Ер нь монголд шудрага ёсны хэм хэмжээ алдагдсан гэдгийг хэн нотлох юм?



цааш унших...

Friday, March 28, 2014

G watch шинэ зураг болон Sony Smartwatch 2

LG удахгүй гаргах гэж буй G watch нэртэй ухаалаг цагныхаа шинэ зургийг twitter дээрээ нийтлэсэн байна.


Харамсалтай нь уг цагны техникийн үзүүлэлт гэх мэт өөр бусад мэдээлэл гараагүй л байна.

Энэ оны 2р хагаст худалдаанд гарч эхлэх болов уу.

Sony ухаалаг цагны системээ Android Wear руу шилжүүлэх эсэхээ шийдээгүй байгаа гэсэн ба учир нь одоо ашиглаж буй систем, платформид нэлээд цаг хугацаа, ажиллагаа зориулсан учраас цааш нь үргэлжлүүлэх бололтой.
Мөн Smartwatch системээ нээлттэй болгож custom firmware суулгах боломжтой болгосон.

Ер нь ухаалаг цагнууд нь Pepple хэмээх Kickstarter төсөл 2012 оны 5 сард маш амжилттай хэрэгжиж 10 сая долларыг босгосоноос хойш ар араасаа бий болж эхлэсэн гэхэд болно.

2013 оны байдлаар 1.4 тэрбум долларын wearable device зах зээл нь 2018 гэхэд 19 тэрбумд хүрнэ гэсэн судалгаа байна.







цааш унших...

Tuesday, March 25, 2014

Ухаалаг цагны үе эхлэж байна

Өмнөх нийтлэл дээр ухаалаг цагны үе эхлэж буй талаар товч дурдсанчлан энэ жил нэлээд хэд хэдэн том тоглогчид энэ төрлийн бүтээгдэхүүнийг гаргахаар зэхэж байна.


Энд LG компани G watch, Motorola компани Moto 360 гэсэн хоёр цагийг ойрын үед олон нийтэд худалдаалж эхлэнэ.

Google компани нь тун саяхан Android Wear гэсэн зүүж хэрэглэдэг төхөөрөмжид зориулсан Андройд системийн авсаархан хувилбарыг гаргаж эхлэсэн ба хөгжүүлэгчдэд зориулж Android Wear SDK-г удахгүй гаргахаар төлөвлөж байгаа, магадгүй энэ 6 сарын сүүлчээр болох Google I/O арга хэмжээн дээр танилцуулах байх.

G watch, Moto 360 хоёулаа энэ систем дээр бүтээгдэж байгаа ба миний хувьд Moto 360 нь илүү классик загвартай тул сонирхолтой санагдаж эхлээд байна.

G watch, LG


Moto 360, Motorola


2007, 2008 оны үед анх мобайл төхөөрөмжид зориулсан Андройд систем гарч эхлэснээр ухаалаг утас, таблетын зах зээлд томоохон өөрчлөлт, шинэ үеийг эхлүүлж чадсан бол энэ удаад Android Wear систем гарснаар ухаалаг цаг, бугуйвч зэрэг зүүдэг /wearable/ ухаалаг төхөөрөмжийн шинэ үеийг эхлэж байна.  Цаашид юу болохыг цаг хугацаа харуулна биз ээ.

Монголчуудын хувьд энэ бүхнийг урьдийн адил зүгээр харж, бусдын хийсэнг зүүж хэрэглэдэгээрээ бахархаж суудаг үе өнгөрч буй гэж найдаж байна. Цаг үе, нөхцөл байдал үргэлж л өөрчлөгдөж байдаг шүү дээ ;-)


цааш унших...

Thursday, December 05, 2013

SmartWatch wars

Сүүлийн үед бүхий л зүйлс ухаалаг болж байгааг анзаарч байгаа биз ээ. Тэгвэл бугуйн цаг аль хэдийнэ ухаалаг болж амжаад, энэ зах зээл дээр нэлээд хэдэн бүтээгдэхүүн бий болоод авсанг сонирхлоо.
Саяхан Samsung Galaxy Gear борлуулалт 800,000 давсан тухай, 
Pebble -ыг үүсгэн байгуулагч компаниа зарах талаар огт бодохгүй байгаа тухай, 
WIMM Lab гээд smart watch android os систем дээр ажиллаж байсан компанийг Google худалдаж авсан тухай,
Apple iWatch төсөл дээр 100 орчин инженер, дизайнер бүхий баг ажиллаж байгаа,
Pebble төсөл Kickstarter дээрээс 10 сая доллар босгосон зэргээс харахад ухаалаг цагний зах зээл аль хэдийн үүсч бий болоод, ойрын үед энэ зах зээл дээрх өрсөлдөөн тун ширүүсэх төлөвтэй. Одоогоор ийм цагны цэнэг хурдан дуусах (ойрцоогоор 10 цаг ажиллана), дэлгэцийг илүү сайжруулах гэх мэт хүндрэлтэй асуудлууд байгаа.

1. Samsung Galaxy Gear



2. Pebble


3. Sony SmartWatch2



4. Qualcomm® Toq


5. Kreyos Meteor


6. Omate TrueSmart


7. HOT



8. Pine



9. Sonostar


10. I'm Watch



11. Cookoo Watch




Мэдээж хэрэг ийм ухаалаг цаг бүтээвэл яах вэ, ямар онцлогтой байх уу гэсэн бодол толгойд эргэлдсээр л, бусдын хийж байгааг ажигласаар ...


цааш унших...

Wednesday, June 26, 2013

Линукс системээс Exchange имэйл ашиглах нь

Ажлын компьютерүүдийг Windows Domain Controller-т Линукс системээ холбох шаардлага гарав. Domain controller ч яахав линукс системийг холбоод байх нэг их чухал шаардлага гарсангүй, гол нь мэйл сервер нь MS Exchange server байгаа тул imap, smtp зэрэг tcp, socket сервис хаалттай (нууцлалт, хамгаалалтын шаардлагаас болж) болохоор Exchange серверийн OWA, EWS зэрэг http/web service дээр ажилладаг болох хэрэгтэй боллоо.  Олон жил ашиглаж байгаа thunderbird-оо солихыг огт хүссэнгүй, буцаад Windows руу шилжих шаардлага бүр ч байхгүй.


Тиймээс эхлээд имэйлээ тохирууллаа:

Хувилбар 1. ExQuilla addon for Thunderbird email client
Хэрвээ Exchange сервер EWS дэмжиж байгаа бол ExQuilla addon-г нэмж суулгаад л, домэйн дэхь username, domain name зэргийг оруулаад л хялбархан болчихно. Интернэтээр дүүрэн бэлэн заавар бий. EWS нь Exchange Web Service буюу бусад программ хэрэгсэлтэй харилцах soap/rpc хэлбэрийн протокол тул иймэрхүү өөр олон хэрэгсэл нэлээд олон бий байх.

Хувилбар 2. DavMail email gateway ашиглах
Манай байгууллагын систем админ EWS -г хааж орхисон тул OWA буюу Outlook Web Access гэдэг Outlook-ын веб хандалтыг нь ашиглах аргыг туршиж үзэв. Нээлттэй эхийн дэмжигчид OWA хандалтаар ашиглаж болдог DavMail гээд gateway хэрэгсэл хийсэн байнаа. Standalone сервер байдлаар олуулаа дундаа ашиглах, эсвэл Desktop/Workstation буюу хувьдаа өөрийн локаль машин дээрээ ажилуулах боломжтой, ажиллагааны зарчим нь Exchange сервер руу OWA хандалтаар нь имэйл, календарь, contact list мэдээллүүдийг веб хандалтаар нь авч local imap, pop, smtp зэрэг уламжлалт имэйл серверийг үүсгэнэ, түүн руу нь thunderbird зэрэг имэйл клиент ашиглаж хандана.
Миний хувьд standalone сервер үүсгэж ашиглав. Уул нь debian package хэлбэрээр desktop байдлаар суулгасан боловч ubuntu 13.04 систем дээр unity -гийн system tray -г patch хийж davmail icon-г харагдуулдаг болгох шаардлага гардаг юм байна. Patch хийгээд нэлээд үзсэн ч болсонгүй. (Canonical компани Ubuntu -г улам бүр нээлттэй биш болгоод байгаа бололтой)

Олон ажилтантай байгууллагууд windows domain controller ашиглаж policy, rule ашиглаж мэдээллийн системийг зохион байгуулдаг ч үүнтэй адил үүрэгтэй нээлттэй эхийн хэрэгсэл мэдээж бий. Гэхдээ нэгэнт ашиглаад эхлэчихсэн системд иймэрхүү байдлаар зохицохоос өөр яахав (Иймэрхүү жижиг хэмжээний technical зааврыг товч буулгаад ингээд тэмдэглээд явж байх нь сүүлд асууж сурагласан хүмүүст шууд ороод уншчих гээд хэлж өгөхөд амар байдаг юм ;)


цааш унших...

Friday, May 10, 2013

System-Wide PulseAudio Equalizer in Ubuntu Linux

Өдөржин код балбаж суухад мэдээж чихэвчээ зүүдэг л байж таараа, тэгээд янз бүрийн хөгжим  (тэр дундаа youtube-ээс өөрийн түүж цуглуулсан playlist) сонсож суухад системийн бүхий л дуугаралтын өнгө аясыг тааруулдаг equalizer хэрэгтэй байдаг.


Тэгвэл Ubuntu Linux 12.04, 12.10, 13.04 хувилбарууд дээр дараах байдлаар хялбархан суулгачих боломжтой:

sudo add-apt-repository ppa:nilarimogard/webupd8
sudo apt-get update
sudo apt-get install pulseaudio-equalizer

Жич: Энэ жижиг программ нь удаан хугацаагаар хөгжүүлэлт хийлгүй орхигдсон байж магадгүй юм, тиймээс янз бүрийн нөүтбүүк, компьютер дээр алдаа мадаг гарч болзошгүйг анхааруулж байна. Миний Thinkpad T520, Ubuntu 13.04 amd64 систем дээр лав асуудал алга.



цааш унших...

Tuesday, April 02, 2013

DIY - GPS tracking system

Маргааш гэж хойшлуулсан үйлс бүхэн бөхдөг гэдэг шиг аль 2 жилийн өмнө хөдөлгөөнт хэрэгслийн байршлыг хянагч систем босгож авах гээд оролдож байсан хобби төслөө сая 3 сард бага багаар явуулсаар байгаад өнөөдөр 2 машинд суулгаж туршиж эхлэв.

Эхлээд symfony 1.4 framework, kannel smsc ашиглаж хэрэглэгч талын front-end веб интерфэйс хэсгийг овоо явуулж байсныгаа нэтээр дүүрэн байгаа нээлттэй эхийн төслөөс гайгүй нэгийг нь шууд аваад холбочихлоо. Өөрөө суугаад хийж болох ч тэртэй тэргүй бусдын хангалттай сайн хийсэн зүйлийг дахин давтаж хийж суухгүй гэж аминдаа цаг заваа харамлав.

Гол нь back-end хэсэг буюу төхөөрөмжүүдээ удирдах, биллинг харах, нэгжээр цэнэглэх гэх мэтчилэнгийн оператор талын хэсгийг харин өөрийн хэрэглээндээ тохируулан хийсэн нь үр өгөөжтэй гэж бодлоо.

Туршиж дуусаад яг бизнес систем болохоор нь дахин бичье.

Гол нь хоббигоороо ийм систем хийж эхлэсэн шалтгаан нь түгээлт, тээвэрлэлт, такси, хувийн машин гэх мэт хэрэгслийн байршил, түлш зарцуулалт хянах, мөн бага насны хүүхэд сурагчдыг эцэг эх нь хаана явж буйг шууд хянаж байх зэрэг ийм бодит хэрэгцээ хэдийнэ бий болсонг ажигласан юм. Жишээ нь автобусанд буудлын нэр, шугмын чиглэл зэргийг автоматаар хэлдэг, мөн дэлгэц дээр харуулдаг жижигхэн авсаархан төхөөрөмжийг GPS технологийг ашиглаад хямд төсөрөөр хийчихэж болно. Дараачийн хобби төслөөрөө хийнэ.

Уул нь автобусны цахим тасалбарын систем, замын түгжрэлийг автоматаар хэмжиж мэдээллэдэг систем, цаг уурын өгөгдөлүүдийг автоматаар хэмжиж төв рүүгээ дамжуулдаг систем гээд нийгмийн хөгжилд чухал ач холбогдолтой олон төрлийн системүүдийг монгол инженер, компаниуд өлхөн хийчих чадвартай шүү дээ. Хараад байхад төрийн байгууллагууд гаднаас дандаа бэлэн шийдэл, хаалттай системийг өндөр үнэтэй оруулж ирээд, дээгүүр доогуур цавчаад дуусдаг болохоор хэзээ ч хувийн хэвшлийнхэний технологийн хөгжлийг гүйцдэггүй юм шиг байгаа юм.  Төрийн байгууллагууд бол гадны жишигээр аль болох Нээлттэй эх код бүхий программ, системийг авч ашиглаж байх нь наандаж л нөгөө үндэсний аюулгүй байдал, мэдээллийн аюулгүй байдал гээд олон ашиг тустай баймаар. Хаана нь ямар тагнуулын код, троян суулгасныг мэдэхгүй, хянахгүйгээр татвар, гааль, иргэний бүртгэл гэсэн газруудыг гадны программ системээр тоноглоод л байдаг, хмм.




цааш унших...

blogger templates | Make Money Online